Tesisinizde kendi trafonuz varsa işletme sorumluluğu, bakım ve periyodik kontroller sizin yükümlülüğünüzdür. Hangisinin eksik olduğunu biliyor musunuz?
Aşağıdaki altı soruyu işaretleyin; araç tesisinizin durumunu ve yapılması gerekenleri hemen göstersin. Her seçimde cevap kendiliğinden güncellenir.
TRAFO YÜKÜMLÜLÜK KONTROL ARACI
Bu araç yön göstermek içindir; tesisinize özel değerlendirme için yetkili bir işletme sorumlusuna danışın.
Bu araç tesisin genel durumunu gösterir; yerinde yapılacak bir kontrolün yerini tutmaz. Ama "trafomuz var, bir şeyler yapılması gerekiyordu" belirsizliğini somut bir yapılacaklar listesine çevirir.
Şimdi her başlığı açalım.
Trafo işletme sorumluluğu nedir?
Kendi trafosu olan bir tesiste yüksek gerilim (1 kV üstü) bölümünün güvenli ve kesintisiz çalışmasından sorumlu olan elektrik mühendisinin üstlendiği görevdir. Kısaca YG işletme sorumluluğu da denir.
Trafo merkezi bir fabrikada, sitede, AVM'de, hastanede, otelde, güneş enerjisi santralinde ya da sulama tesisinde bulunabilir; bina tipi, beton köşk tipi ya da direk tipi olabilir. Hangisi olursa olsun, trafonun ve YG hücrelerinin sahibi aboneyse işletme sorumluluğu da onundur.
Zorunlu mu? Kimler almak zorunda?
Evet, zorunludur. Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği'nin 60. maddesi açıktır: "Tüm yüksek gerilimli kuvvetli akım tesislerinde teknik konulardan sorumlu elektrik mühendisi olmalıdır."
Bu yükümlülük trafosu kendisine ait olan her aboneyi kapsar. Elektriği alçak gerilimden alan, yani trafosu dağıtım şirketine ait olan bir işletmenin YG işletme sorumlusu bulundurması gerekmez; onun yükümlülüğü alçak gerilim iç tesisatının periyodik kontrolüdür.
İşletme sorumlusu olmayan bir tesis; dağıtım şirketi denetimlerinde, iş güvenliği denetimlerinde ve bir arıza ya da kaza sonrasında sorumluluğun kimde olduğu sorusunda zor durumda kalır. Sözleşme, bu sorumluluğu yetkili bir mühendisin üstlendiğini belgeler.
İşletme sorumlusu kim olabilir? Belgesi nasıl alınır?
EMO'nun Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği'ne göre:
- İşletme sorumlusu bir elektrik mühendisi olmalıdır (elektrik-elektronik mühendisleri de yönetmelikteki koşullarla).
- Mühendisin EMO'dan alınmış "Elektrik YG Tesisleri İşletme Sorumluluğu" yetki belgesi bulunmalıdır.
- Mühendis ya tesiste tam zamanlı çalışan bir personeldir ya da SMM (serbest müşavir mühendis) belgeli bir mühendis ya da firmadır ve tesisle EMO onaylı bir sözleşme yapar.
- SMM belgesi yıl sonuna kadar geçerlidir; sözleşmeler de bu yüzden genellikle yıllık yapılır ve her yıl yenilenir.
- Bir mühendisin üstlenebileceği toplam tesis sınırlıdır: EMO kararına göre 30 MVA ya da 30 adet tesis.
Yani işletme sorumluluğu, tesis sahibinin "almak" zorunda olduğu bir belge değil; yetkili bir mühendisle yapılan yıllık bir hizmet sözleşmesidir.
Trafo işletme sorumlusunun görevleri nelerdir?
Yönetmeliğin 7. maddesine göre başlıca görevler:
- Tesisi denetlemek ve işletme yönünden kusurları belirleyip tesis sahibine raporlamak. Rapor en geç dört ayda bir verilir.
- İşletme personelini eğitmek: kimin hangi işlemi yapabileceğini belirlemek, temel güvenlik kurallarını öğretmek.
- Tek hat şemasını hazırlamak ve YG hücrelerinin bulunduğu yere astırmak.
- Manevra yönergelerini hazırlamak: enerji kesme ve verme sırası, kimin yapacağı.
- Koruyucu teçhizatın (yalıtkan eldiven, çizme, paspas, uyarı levhaları) eksiksiz ve kullanılabilir olmasını sağlamak.
- Arıza anında müdahale talimatını vermek.
- Dağıtım şirketiyle ilişkileri yürütmek: kesinti talepleri, enerji verilmesi, yazışmalar.
- Topraklama testlerinin düzenli aralıklarla yaptırılmasını sağlamak.
Biz UD Mühendislik olarak bu görevleri aylık periyodik kontrol ve raporlamayla yürütüyoruz; ayrıntılar Trafo İşletme Sorumluluğu sayfamızda.
Sözleşme ve kontrol formunda neler olmalı?
İyi bir işletme sorumluluğu sözleşmesinde en az şunlar yazılı olmalıdır:
- Tesisin trafo gücü, trafo sayısı ve tipi, YG hücre sayısı
- Sözleşmenin süresi (çoğunlukla takvim yılı) ve yenileme şekli
- Kontrol sıklığı ve her kontrolde raporlanacak başlıklar
- Yıllık bakımın kapsamı ve kimin organize edeceği
- Arıza müdahalesi: ulaşılabilirlik (mesai dışı dahil) ve müdahale şekli
- Yıllık ölçüm ve raporların (topraklama, iç tesisat, paratoner) kapsamda olup olmadığı
Her kontrolde doldurulan formda ise tipik olarak şu başlıklar bulunur: trafo yağ seviyesi ve sızıntı, sıcaklık, hücrelerin temizliği ve nem durumu, izolatörler, kesici ve ayırıcıların konumu, koruma rölelerinin durumu, kompanzasyon panosu, koruyucu teçhizat, uyarı levhaları ve tek hat şeması.
Ücreti neyi belirler?
EMO her yıl işletme sorumluluğu hizmeti için en az ücret tanımlarını yayımlar; sözleşme bedeli bu tanımların altında olamaz. Bedeli belirleyen başlıca etkenler:
- Trafonun gücü (kVA) ve trafo sayısı
- Tesis tipi: bina tipi, köşk tipi ya da direk tipi
- Sözleşmeye bakım, ölçüm ve raporların dahil olup olmadığı
Güncel tutar tesisinize göre değiştiği için, trafo bilgilerinizle birlikte bize ulaştığınızda net teklif veriyoruz.
Trafo bakımı nasıl yapılır? Bakımda neler yapılır?
Yıllık bakım enerji kesilerek yapılır; dağıtım şirketine önceden bildirilir ve tesisin üretim planına göre (çoğunlukla hafta sonu) organize edilir.
Bakımda yapılan başlıca işler:
- Temizlik: YG hücrelerinin, izolatörlerin ve bara bağlantılarının toz ve nemden arındırılması
- Bağlantı kontrolü: cıvata ve klemenslerin sıkılığı; gevşek bağlantı ısınmaya yol açar
- Kesici ve ayırıcılar: mekanik hareketin, kontakların ve kilitlerin kontrolü
- Koruma röleleri: ayar değerlerinin ve açma fonksiyonunun test edilmesi
- Trafo: yağ seviyesi, sızıntı, buşing (geçit izolatörü) ve termometre kontrolü; yağlı trafolarda gerektiğinde yağ numunesi alınıp delinme dayanımı ölçülür
- Topraklama: bağlantıların kontrolü ve ölçüm
- Kompanzasyon panosu: kondansatörlerin ve reaktif güç rölesinin kontrolü
Enerji varken yapılan termal kamera taraması da bakımın önemli parçasıdır: bağlantılardaki ısınma, enerji kesilmeden ve arıza çıkmadan görülür.
Hermetik trafo bakımı farklı mı?
Hermetik trafolarda yağ, dış havayla temas etmeyen kapalı bir gövdededir; genleşme deposu ve hava kurutucu (silikajel) bulunmaz. Bu yüzden bakım daha çok gövde, conta ve sızıntı kontrolü, sıcaklık ve basınç göstergeleri, buşingler ve bağlantılar üzerinedir. Yağ numunesi alınıp alınamayacağı modelin yapısına ve üretici talimatına göre belirlenir.
Trafo bakımı kaç yılda bir yapılır, ne kadar sürer?
- Yıllık bakım: yılda bir. Ağır çalışma koşullarında (tozlu, nemli ya da yüksek yüklü tesis) aralık kısaltılabilir.
- Periyodik kontroller: iş ekipmanlarıyla ilgili yönetmeliğe göre elektrik tesisatı, topraklama, yıldırımdan korunma tesisatı ve transformatörlerin periyodik kontrolleri yılda bir yapılır ve raporlanır. Raporun geçerliliği bir yıldır.
- İşletme sorumlusunun kontrolleri: sözleşmeye göre; raporlama yönetmelikteki sınırla en geç dört ayda bir. Biz aylık yapıyoruz.
Bakımın süresi tesisin büyüklüğüne bağlıdır. Tek trafolu bir bina tipi trafo merkezinde enerji kesintisi çoğunlukla birkaç saat sürer. Birden fazla trafo ve çok sayıda hücre varsa bakım bölümlere ayrılarak planlanır.
Trafo bakımını kimler yapabilir? Hangi belgeler gerekir?
Bakım, işletme sorumlusu mühendisin sorumluluğunda ve YG tesislerinde çalışma yetkisi olan ekip tarafından yapılır. Bakım sonunda tesis sahibine şunlar verilir:
- Bakım raporu: yapılan işler, tespit edilen eksikler, öneriler
- Ölçüm raporları: topraklama, yağ testi (yapıldıysa), koruma rölesi testi
- Gerekiyorsa güncellenmiş tek hat şeması
Bu belgeler iş güvenliği denetimlerinde, sigorta süreçlerinde ve dağıtım şirketi yazışmalarında istenir; bir dosyada saklanmalıdır.
Periyodik kontrol ve muayene raporu nedir?
Periyodik kontrol, bir tesisin ya da ekipmanın güvenli çalışıp çalışmadığının belirli aralıklarla yetkili kişilerce kontrol edilip raporlanmasıdır. Trafolu bir tesiste yıllık periyodik kontrol raporları genellikle şunları kapsar:
- Topraklama ölçümü
- Elektrik iç tesisat muayenesi
- Paratoner (yıldırımdan korunma) ölçümü
- Transformatör ve YG ekipmanlarının kontrolü
İşletme sorumluluğu ile periyodik kontrol aynı şey değildir: biri yıl boyu süren bir sorumluluk, diğeri yılda bir yapılan bir ölçüm ve rapor. Biz ikisini aynı sözleşme kapsamında yürütüyoruz; böylece raporların süresi de takip edilmiş olur.
Doğru bilinen yanlışlar
"Trafo yeni, bakıma ihtiyacı yok"
Yeni trafoda da bağlantılar ilk yıllarda ısınma ve titreşimle gevşeyebilir, hücreler toz toplar. Ayrıca bakım, periyodik kontrol ve işletme sorumluluğu trafonun yaşından bağımsız yükümlülüklerdir.
"İşletme sorumluluğu sadece kağıt üzerinde bir imza"
Sorumluluğu üstlenen mühendis, tesiste bir kaza ya da arıza olduğunda hesap verecek kişidir. Bu yüzden düzenli kontrol, raporlama ve personel eğitimi işin kendisidir; imza ancak bunların sonucudur.
"Topraklama ölçümü bir kez yapılır, yeter"
Topraklama zamanla bozulur: bağlantılar korozyona uğrar, toprağın nemi mevsime göre değişir. Ölçüm yılda bir tekrarlanır ve rapor bir yıl geçerlidir.
"Reaktif ceza gelirse fatura hatasıdır"
Faturada reaktif enerji bedeli çıkması çoğunlukla kompanzasyon sisteminin yetersiz kaldığını ya da bir kondansatörün arızalandığını gösterir. Biz işletme sorumluluğunu üstlendiğimiz tesislerde reaktif takibini ücretsiz yapıyoruz.
En çok sorulan sorular
"Trafomuz direk tipi, yine de işletme sorumlusu gerekir mi?"
Evet. Yönetmelik trafo merkezinin tipini değil, tesisin yüksek gerilimli olmasını ve trafonun aboneye ait olmasını esas alır. Direk tipi trafolar ve sulama trafoları da kapsamdadır.
"İşletme sorumluluğu belgesi ne kadar süre geçerlidir?"
İşletme sorumlusu mühendisin SMM belgesi yıl sonuna kadar geçerlidir; bu yüzden sözleşmeler de çoğunlukla takvim yılı için yapılır ve her yıl yenilenir. Yenilemeyi unutmamak için sözleşme bitişini bakım takvimiyle birlikte izleyin.
"Bakım için elektriği ne kadar süre keseceğiz?"
Tek trafolu tesislerde çoğunlukla birkaç saat. Kesinti tarihi dağıtım şirketine önceden bildirilir; üretimi etkilememesi için hafta sonu ya da vardiya aralarına planlanabilir.
"Trafo bakımı ve işletme sorumluluğu aynı firmadan mı alınmalı?"
Zorunlu değil ama pratik. İşletme sorumlusu tesisin eksiklerini zaten biliyor; bakımı da aynı ekip yaparsa raporlar tutarlı olur, eksikler takip edilir ve tek muhatapla çalışılır.
İşletme sorumluluğu ve bakım için
UD Mühendislik, Kocaeli ve çevresinde trafo işletme sorumluluğu, yıllık trafo bakımı, topraklama ve iç tesisat ölçümlerini aynı sözleşme kapsamında yürütür; arıza durumunda 7/24 teknik servis sağlar. Ayrıntılar: Trafo İşletme Sorumluluğu · OG Sistemleri ve Trafo Bakımı.
Teklif ve bilgi için:
- Telefon: 0532 052 89 41
- WhatsApp: mesaj gönderin
- E-posta: info@udmuhendislik.com
Malzeme
Kompanzasyon ve ölçüm panolarında kullanılan akım trafoları, kontaktörler ve şalt malzemeleri grup şirketimiz Uberco Elektro Market'te:
UD Grup
- UD Platform — yüksekte çalışma platformları; direk tipi trafo ve dış saha işlerinde birlikte çalışırız
- Uberco Elektrik Aydınlatma — elektrik malzemeleri, Kocaeli İzmit Alikahya
- Uberco Elektro Market — elektrik malzemelerinin online satışı
