Yeni bir fabrika, bir ek bina, bir trafo merkezi ya da bir sitenin elektrik altyapısı yenilenecek. Proje kimde, malzemeyi kim alacak, işi kim yapacak, enerjiyi kim verdirecek? Bu soruların hepsini tek sözleşmeyle üstlenen firmaya elektrik taahhüt firması denir.
Bu yazıda bir taahhüt firmasının ne iş yaptığını, hangi işlerde çalışıldığını, iş verirken nelere bakmanız gerektiğini sahadan anlatıyoruz.
Taahhüt ne demek?
Taahhüt, bir işi belirli şartlarla yapmayı üstlenmek demektir. Elektrik taahhüdünde firma, bir elektrik tesisinin yapımını sözleşmeyle üstlenir: kapsamı, süresi, malzemesi ve teslim şekli bellidir; iş bitince tesis çalışır hâlde teslim edilir.
Mevzuatta da bu ayrım görülür. EMO'nun Teknik Uygulama Sorumluluğu Yönetmeliği, elektrik tesisatçısını "elektrik iç tesis yapım işini üstlenen" kişi, yükleniciyi ise yapıyı tesisatı ve malzemeleriyle birlikte yapan taraf olarak tanımlar. Taahhüt firması, işin bu "yapım" tarafını üstlenir.
Elektrik taahhüt firması ne iş yapar?
Bir taahhüt işi genellikle şu aşamalardan geçer:
- Keşif: saha görülür, mevcut altyapı, enerji ihtiyacı, bağlantı noktası ve işin sınırları belirlenir.
- Proje: iç tesisat, pano, kuvvet, aydınlatma, topraklama ve gerekiyorsa trafo merkezi projeleri hazırlanır ya da var olan proje uygulamaya göre geliştirilir.
- Onay ve izinler: projelerin ilgili kurumlara onaylatılması ve iş başlangıcının bildirilmesi.
- Malzeme tedariki: kablo, pano, şalt, aydınlatma ve OG ekipmanlarının projeye uygun seçilmesi ve sahaya getirilmesi.
- Uygulama: kablo tavaları ve kanallar, kablo çekimi, pano montajı ve bağlantıları, aydınlatma, topraklama, gerekiyorsa trafo merkezi ve enerji nakil hattı.
- Test ve ölçüm: yalıtım, topraklama ve koruma cihazlarının ölçümleri, panoların fonksiyon testleri.
- Enerjilendirme ve teslim: tesisin enerjilendirilmesi, son kontrol ve belgelerin tesis sahibine teslimi.
- Bakım: isteğe bağlı olarak teslimden sonra periyodik bakım ve arıza desteği.
Bu adımların hepsini aynı firmanın yapması şart değildir; bazı işlerde proje başka bir büroda hazırlanır, taahhüt firması yalnızca uygulamayı üstlenir. Önemli olan, kimin neyi üstlendiğinin sözleşmede açıkça yazılı olmasıdır.
Hangi işlerde çalışılır?
Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'nin kapsamı bile işin genişliğini gösterir: yapıların iç aydınlatma, kuvvet, alçak gerilim kompanzasyon tesisleri, çağırma, alarm, arama ve yıldırımlık tesisleri bu kapsamda sayılır. Taahhüt işleri kabaca üç ana gruba ayrılır.
Alçak gerilim (AG) işleri
- Endüstriyel tesisler: fabrikalar ve üretim hatlarının elektrik tesisatı, ana ve tali dağıtım panoları, makine beslemeleri
- Ticari ve sosyal yapılar: iş merkezi, AVM, okul, hastane gibi büyük yapıların AG tesisatı
- Konut ve toplu konut: daire ve ortak alan tesisatı
- Aydınlatma: saha, sokak ve otoyol aydınlatması
- Trafo çıkışı: trafodan sonraki AG dağıtım tesisleri
- Kompanzasyon: reaktif enerjiyi sınırların altında tutan panolar
Orta gerilim (OG) işleri
- Trafo merkezi kurulumu: OG ekipmanlarının montajı, bağlantıları ve devreye alınması
- Enerji nakil hatları: demir ya da beton direkli havai hatlar
- Yer altı altyapı: OG ve AG kablolar için tranşe ve kablolama
Trafo merkezi teslim edildikten sonra tesis sahibinin yükümlülükleri başlar; bunları Trafo İşletme Sorumluluğu yazımızda anlattık.
Otomasyon ve yardımcı sistemler
- Enerji otomasyonu: trafo, jeneratör ve panoların izlenmesi ve kumandası; ayrıntısı Endüstriyel Otomasyon ve SCADA yazımızda
- Jeneratör kurulumu ve bakımı
- Zayıf akım: yangın algılama, kamera ve alarm, diafon, merkezi uydu sistemleri
- Data kablolama: yapısal kablolama ve aktif-pasif ekipman; kablo seçimini Cat6 mı, Cat6a mı yazımızda ele aldık
- Yıldırımdan korunma: paratoner tesisatı
"Anahtar teslim" ne demek?
Anahtar teslimde tesis sahibi tek bir muhatapla çalışır: proje, malzeme, uygulama, test ve devreye alma aynı sözleşmenin içindedir. İş bitince tesis "anahtarı çevrilip" kullanılacak hâlde teslim edilir.
Avantajı, sorumluluğun tek elde toplanmasıdır. Projede bir eksik çıktığında ya da sahada bir uyumsuzluk olduğunda "bu proje firmasının hatası mı, uygulayıcının mı" tartışması yaşanmaz. Dikkat edilmesi gereken nokta ise kapsamın en baştan net yazılmasıdır; anahtar teslim, "her şey dahil" anlamına kendiliğinden gelmez.
Hangi belgeler ve yetkiler gerekir?
Elektrik tesisi yapımı, bir elektrik mühendisinin sorumluluğunda yürütülen bir iştir. Sahada sık karşılaşılan belgeler:
- EMO büro tescil belgesi ve SMM belgesi: elektrik mühendisliği hizmeti veren büro ve mühendislerin odaya kaydını gösterir. TMMOB yönetmeliğine göre bu belgeler verildiği yılın sonuna kadar geçerlidir ve her yıl Ocak sonuna kadar yenilenir; belgenin hangi yıl için geçerli olduğuna bakmak yeterlidir.
- Teknik uygulama sorumlusu (TUS): yapı denetim kapsamı dışındaki yapılarda, yapımın onaylı projeye ve teknik şartnamelere uygunluğunu kamu adına denetleyen elektrik mühendisidir. Tesisatçıdan ayrı bir görevdir.
- İşe Başlama Bildirimi ve iş sonunda İş Bitim Bildirimi: bu yapılarda bağlantı ve enerjilendirme sürecinde istenir.
- Elektrik İç Tesisleri Denetim ve Muayene Uygunluk Belgesi: iş bitiminde enerjilendirme için istenen belgeler arasındadır.
- Onaylı projeler: iş boyunca sahada bulundurulur.
Hangi belgenin gerektiği işin türüne (iç tesisat, OG tesisi, kamu işi), yapının yapı denetim kapsamında olup olmadığına ve bağlantının yapılacağı dağıtım şirketine göre değişir. Bu yüzden işe başlamadan önce taahhüt firmasıyla birlikte belge listesini çıkarmak, enerjilendirme aşamasında yaşanacak gecikmeleri önler.
Bir taahhüt sözleşmesinde neler olmalı?
İyi bir sözleşmede en az şunlar yazılı olmalıdır:
- Kapsam: hangi binalar, hangi panolar, hangi hatlar; neyin kapsam dışında olduğu da
- Proje sorumluluğu: projeyi kimin hazırladığı, kimin onaylatacağı
- Malzeme listesi: marka ve model, ya da "eşdeğeri" yazılacaksa eşdeğerin nasıl kabul edileceği
- İş programı: başlangıç, ara teslimler ve bitiş; üretimi süren bir tesiste enerji kesintilerinin nasıl planlanacağı
- Ödeme planı: hakediş usulü ve ödemelerin hangi iş aşamasına bağlı olduğu
- Ek işler: kapsam dışı bir talep çıktığında nasıl fiyatlanıp onaylanacağı
- Test ve ölçüm raporları: hangi ölçümlerin yapılıp teslim edileceği
- Teslim belgeleri: uygulama projeleri (sahada yapıldığı şekliyle), pano şemaları, ölçüm raporları, cihaz belgeleri
- Garanti ve bakım: garanti süresi, arızada müdahale şekli, bakımın sözleşmeye dahil olup olmadığı
Firma seçerken nelere bakılmalı?
- Mühendislik kadrosu: işi kimin yöneteceği, sahada sorumlu mühendisin kim olduğu
- İşin ölçeğine uygun ekip ve ekipman: OG işlerinde YG'de çalışma yetkisi olan personel; yüksekte çalışma gerektiren işlerde uygun platform
- Keşfe gelmesi: sahayı görmeden verilen teklif, ek iş tartışmasının ilk adımıdır
- Teklifin açıklığı: kalem kalem malzeme ve işçilik; toplu tek rakam yerine karşılaştırılabilir bir liste
- Teslimden sonrası: bakım ve arıza desteği verip vermediği
Fiyatı karşılaştırmanın doğru yolu, aynı kapsamı ve aynı malzeme listesini birden fazla firmaya vermektir. Kapsamı farklı iki teklifin rakamlarını karşılaştırmak yanıltır.
Doğru bilinen yanlışlar
"Taahhüt firması sadece kablo çeker"
Kablo çekimi işin görünen kısmıdır. Projeye uygunluk, doğru malzeme seçimi, koruma ve seçicilik, test ve ölçüm, belgeler ve enerjilendirme süreci de taahhüdün parçasıdır; tesisin güvenli çalışması asıl bunlara bağlıdır.
"Proje varsa uygulama kendiliğinden doğru olur"
Sahada projede görünmeyen engeller çıkar: güzergâh değişir, yük eklenir, pano yeri kayar. Bu değişikliklerin mühendis kontrolünde yapılması ve teslimde projeye işlenmesi gerekir.
"En ucuz teklif en kârlı tekliftir"
Kapsamı dar yazılmış bir teklif, iş sırasında ek işlerle büyür. Karşılaştırma, aynı kapsam ve aynı malzeme listesi üzerinden yapılmalıdır.
"İş bitti, teslim belgesine gerek yok"
Ölçüm raporları ve güncel şemalar; periyodik kontrollerde, iş güvenliği denetimlerinde, arızada ve sonradan yapılacak her eklemede ilk istenen belgelerdir.
En çok sorulan sorular
"Elektrik taahhüt nedir?"
Bir elektrik tesisinin yapımının, kapsamı ve şartları belli bir sözleşmeyle bir firma tarafından üstlenilmesidir. Proje, malzeme, uygulama, test ve teslimin bir kısmını ya da tamamını kapsayabilir.
"Elektrik taahhüt firması ne iş yapar?"
Keşiften teslime kadar elektrik tesisinin yapımını yürütür: proje, onay süreçleri, malzeme tedariki, AG ve OG uygulaması, test ve ölçüm, enerjilendirme ve isteğe bağlı bakım.
"Taahhüt firması ne demek, müteahhitten farkı ne?"
Taahhüt firması, bir işi sözleşmeyle üstlenen yüklenicidir; müteahhit de aynı anlamda kullanılır. Elektrik taahhüt firması bu işi elektrik tesisi özelinde yapar. Bina inşaatında genel yüklenicinin altında elektrik işlerini üstlenen firma da çoğu zaman bir elektrik taahhüt firmasıdır.
"Elektrik taahhüt firması kurmak için hangi belgeler gerekir?"
Elektrik mühendisliği hizmeti verecek büronun EMO'ya tescili ve sorumlu mühendislerin oda kaydı temel adımlardır; bunlar yıllık yenilenir. İşin türüne göre ek yetkiler gerekir. Güncel şartlar için EMO'nun bağlı olduğunuz şubesine danışmak en doğrusudur.
Elektrik taahhüt işleriniz için
UD Mühendislik, Kocaeli merkezli olarak mühendislik, taahhüt, bakım, imalat ve satış alanlarında çalışır. Endüstriyel, ticari ve konut yapılarında AG tesisatı ve aydınlatma, trafo merkezi kurulumu, enerji nakil hatları, yer altı kablolama, enerji otomasyonu ve trafo bakımını keşiften teslime kadar üstleniyoruz. Ayrıntılar: AG Sistemleri · OG Sistemleri · Otomasyon Sistemleri.
Teklif ve bilgi için:
- Telefon: 0532 052 89 41
- WhatsApp: mesaj gönderin
- E-posta: info@udmuhendislik.com
Malzeme
Taahhüt işlerinde kullanılan şalt malzemeleri, kontaktörler ve akım trafoları grup şirketimiz Uberco Elektro Market'te:
UD Grup
- UD Platform — yüksekte çalışma platformları
- Uberco Elektrik Aydınlatma — elektrik malzemeleri, Kocaeli İzmit Alikahya
- Uberco Elektro Market — elektrik malzemelerinin online satışı
